Andy Warhol był postacią nietuzinkową i do końca nieodgadnioną. Jednak jego wpływ na rozwój popkultury jest niezaprzeczalny. To właśnie on sformułował powiedzenie, że w przyszłości każdy będzie miał swoje piętnaście minut sławy. Stwierdzenie, które idealnie opisuje dzisiejsze czasy influencerów z TikToka i YouTube’a. Z okazji zbliżającej się polskiej premiery najnowszego filmu o Warholu – „Andy Warhol. Amerykański sen”, pragnę przybliżyć wam sylwetkę tego artysty i ukazać jego oddziaływanie na poszczególne dziedziny kultury.
1. Andy Warhol – od ilustratora magazynów do ikony pop-artu
Andrew „Andy” Warhol od czasów dzieciństwa wykazywał spory talent plastyczny. Jego matka starała się pokazać mu świat sztuki i razem z nim uczestniczyć w tworzeniu pierwszych kolażach nastoletniego Andy’ego. Mały Andy jako jedynak był oczkiem w głowie Julii Warhola (prawdziwe nazwisko Andrew), co wywarło duży wpływ na jego późniejsze zachowania i fobię w dorosłym życiu.
Początkowa droga Warhola do jego „piętnastu minut sławy” biegła poprzez przeprowadzkę do Nowego Jorku, na początku lat pięćdziesiątych. W Nowym Jorku, artysta pracował jako ilustrator czasopism i twórca reklam. Zmienił również swoje nazwisko, skracając pierwotne „Warhola” na „Warhol”. Chociaż ilustracje np. butów, które wykonywał na zamówienie, zbierały pochlebne recenzje, Warhol wciąż czuł się niedoceniany jako pełnoprawny artysta. Przez całe lata pięćdziesiąte poszukiwał własnego stylu, który zapewniłby mu uznanie krytyków i popularność wsród odbiorców. Ostatecznie Andrew odnalazł siebie w sztuce zwanej pop-artem. Chociaż pod koniec lat pięćdziesiątych pop-art był mocny krytykowany przez establishment, który nawiązywanie do kultury masowej i popularnej uważał za aberracje, to m.in. dzięki Warholowi, styl ten nadawał ton amerykańskiej kulturze w kolejnej dekadzie.
2. Andy Warhol – puszki Campbell i Coca Cola
Pierwsze projekty stworzone przez Warhola za pomocą sitodruku dotyczyły jego ulubionych przedmiotów codziennego użytku. Od czasów dzieciństwa Warhol zajadał się zupami firmy Campbell. Według Andy’ego były one nie tylko smaczne, ale również tanie, dzięki czemu jego rodzinna mogła sobie na nie pozwolić. Ulubionym napojem Warhola była natomiast Coca Cola, która stanowiła symbol konsumpcjonizmu, wolnego świata, a zarazem równości międzyludzkiej. Jak sam Warhol twierdził, Coca Cola była łatwo dostępna, tania i tak powszechna, że zarazem mógł ją kupić i wypić zwykły szarak, jak i prezydent czy gwiazdy kina w stylu Liv Tyler. Warhol uważał również powyższe produkty jako symbole amerykańskości. W 1962 roku w Los Angeles i Nowym Jorku odbyły się pierwsze dwie wystawy, gdzie można było zobaczyć prace Andy’ego wykonane przy użyciu serigrafii. Nie zabrakło na nich oczywiście motywów puszek Coca Coli i Campbell.
3. Andy Warhol – popkultura i gwiazdy
Wspomniane wyżej wystawy odbiły się szerokim echem i stanowiły pierwszy poważny sukces w karierze Andy’ego Warhola. Chociaż artysta wciąż ilustrował przedmioty codziennego użytku, coraz częściej skupiał swoją uwagę na tworzeniu portretów znanych i lubianych gwiazd. Do historii sztuki przeszła seria jego prac z podobizną Marilyn Monroe. W 2022 roku portret Monroe został zlicytowany za 195 milionów dolarów na aukcji w siedzibie Christie’s w Nowym Jorku. Dzięki czemu obraz stał się najdroższym dziełem sztuki XX wieku, jakie kiedykolwiek sprzedano na publicznej aukcji.
W drugiej połowie lat sześćdziesiątych i na początku lat siedemdziesiątych, Warhol poszukiwał bogatych klientów, którzy chcieliby zamówić u niego swoje portrety. Malował nie tylko gwiazdy estrady jak: Michael Jackson czy Mick Jagger, ale również nie odmawiał swoich usług czołowym politykom. Warhol stworzył m.in portret Jimmy’ego Cartera na kilka miesięcy przed jego zwycięstwem w wyborach prezydenckich. Dla Andy’ego Warhola tworzenie portretów znanych osobistości było nie tylko sposobem na zarobienie sporych pieniędzy, ale również możliwością ogrzania się w ich blasku. Choć Warhol cenił egalitarne przedmioty codziennego użytku, od dzieciństwa ciągnęło go do światu blichtru i gwiazd.
4. Andy Warhol – The Factory
The Factory stanowiło istną Mekkę dla amerykańskich artystów, szczególnie mieszkających w Nowym Jorku. Na przełomie dwudziestu czterech lat „Fabrykę” odwiedziły takie osobistości jak: David Bowie, Mick Jagger czy Jean-Michel Basquiat. The Factory stało się enklawą dla młodych twórców, którzy dzięki pomocy Warhola mogli tworzyć, a z czasem i zaistnieć w szerszej świadomości. Było to miejsce dla wszelkiej maści artystów. Począwszy od malarzy, poprzez filmowców, a kończywszy na undergroundowych muzykach. Pewnie kojarzycie słynną ilustrację banana na białym tle. To była jedna z okładek płyt, którą Warhol stworzył dla zespołu – The Velvet Underground. To dzięki pomocy Andy’ego, The Velvet Underground wypłynęli na szerokie wody, a sam Warhol był dla nich na początku: promotorem, menadżerem i producentem wykonawczym.
Oczywiście w The Factory nie tylko tworzono artystyczne projekty, ale również dużo imprezowano, o odbywający się wtedy tam ekscesach do dziś krążą legendy. To był okres rodzącej się subkultury hippisów i eksperymentów z nowymi narkotykami, z których chętnie korzystali członkowie The Factor podczas zabawy, jak i w czasie tworzenia swoich projektów.
5. Andy Warhol – Film
Masowy widz kojarzy Andy’ego Warhola przede wszystkim z jego malarstwem. Zdecydowanie mniej osób ma świadomość, że artysta był także płodnym reżyserem i twórcą filmowym. Jego dzieła były jednak dość osobliwe i oryginalne w podejściu Warhola do roli filmu jako dziedziny sztuki. Przez sześć lat swojej reżyserskiej kariery, Warhol nakręcił ponad sześćdziesiąt filmów. Od krótkometrażowych produkcji kręconych z ręki, poprzez ponad ośmiogodzinny film „Empire”, prezentujący wyłącznie Empire State Building w Nowym Jorku o zmierzchu. Filmowe dzieła Andy’ego Warhola często zahaczały o granice dobrego smaku, przesuwając przy tym ramy tego, co można pokazać na ekranie. Do najbardziej kontrowersyjnych dzieł artysty zaliczyć można: „Blow Job” (debiut z 1963 roku), „Blue Movie” i „Lonesome Cowboys” z 1969, będące zarazem jego ostatnimi reżyserskimi produkcjami. Powyższe filmy były oskarżane m.in. o pornograficzny charakter, brak sensownej fabuły i bazowanie wyłącznie na chęci wywołania skandalu. Z czasem krytycy docenili twórczy wkład Warhola w rozwój kinematografii i jego nowatorskie podejście do kręcenia filmów, które można było zaobserwować chociażby w produkcji „Chelsea girls”.
6. Andy Warhol – MTV i 15 minut sławy
Andy Warhol jako miłośnik popkultury, od dziecka zafascynowany był telewizją. W czasach, gdy artysta pobierał pierwsze poważne szlify w magazynach, telewizja dopiero raczkowała. Jednak trzy dekady później była już głównym medium dla większości Amerykanów. Sam Warhol, gdy tylko MTV zaproponowało mu stworzenie własnego programu, nie wahał się długo i od razu przyjął propozycję. Talk-show pt. „Andy Warhol’s Fifteen Minutes” (w nawiązaniu do hasła o 15 minutach sławy) był nieregularnie emitowany w latach 1985-1987. Warto dodać, że miało to miejsce w czasach, gdy tylko najwybitniejsze jednostki otrzymywały propozycję stworzenia programu dla MTV. Pojawienie się tam Andy’ego Warhola było nie tylko nobilitacją dla artysty, ale także podkreśleniem jego znaczenia dla amerykańskiej popkultury. Zainteresowanych programem odsyłam na YouTube, gdzie dostępne są wszystkie odcinki „Andy Warhol’s Fifteen Minutes”.
Sztuka Warhola, jak i sama jego osoba jest po dziś dzień różnie oceniania. Dla jednych Andy Warhol jest wzorem do naśladowania, inni uważają go za egocentryka, skandalistę. Jednak nawet najbardziej zagorzali krytycy jego osoby, muszą przyznać, że wpływ artysty na szeroko pojętą popkulturę jest nie do podważenia. Wydaje mi się, że także osoby niespecjalnie zainteresowane sztuką, kojarzą chociażby z widzenia najbardziej znane dzieła Warhola.
Jeśli chcielibyście dowiedzieć czegoś więcej o Andy Warholu, to polecam wam książkę „Warhol” autorstwa Gopnika Blake’a, czy dokument Netflixa pt. „Pamiętniki Andy’ego Warhola”.
I chociaż ten tekst nie jest sponsorowany przez sieć Multikino, to warto nadmienić, że 22 października o godzinie 18 i 23 października o 12.30 odbędzie się polska premiera filmu „Andy Warhol. Amerykański sen” w reżyserii Lubomira Slivka. Film będzie możliwy do obejrzenia tylko podczas tych dwóch seansów.
[…] CZYTAJ TAKŻE: Andy Warhol – ikona popkultury (6 faktów o artyście) […]